Nieuws

Gouden koets wordt voorlopig niet gebruikt

foto boven: Arthur van der Vlies

De Gouden Koets wordt voorlopig niet meer door het Koninklijk Huis gebruikt voor de rijtoer op Prinsjesdag of andere officiële gelegenheden. Dat heeft koning Willem-Alexander vandaag in een videoboodschap bekendgemaakt.

 

‘We kunnen het verleden niet herschrijven. We kunnen wel samen proberen ermee in het reine te komen. Dat geldt ook voor het koloniale verleden. De Gouden Koets zal pas weer kunnen rijden als Nederland daar klaar voor is. En dat is nu niet het geval’, zegt de koning.

‘Het heeft geen zin om wat gebeurd is door de bril van onze tijd te veroordelen en te diskwalificeren. Simpelweg historische objecten en symbolen verbannen is beslist ook geen oplossing. In plaats daarvan is een gezamenlijke inspanning nodig die dieper gaat en langer duurt. Een inspanning die ons verbindt in plaats van verdeelt.’

 

Foto: aanbieding gouden koets in 1989, stadsarchief Amsterdam

De koets werd in 1898 door Amsterdam geschonken aan koningin Wilhelmina ter ere van haar inhuldiging. Sinds 1903 werd de koets vooral gebruikt voor de rijtoer op Prinsjesdag. De koets werd in 2015 voor het laatst gebruikt tijdens voor dit traditionele ritje. Na een ruim vijf jaar durende restauratie is de Gouden Koets vorig jaar aan het Amsterdam Museum in bruikleen gegeven tot 27 februari van dit jaar. Daar staat de koets in een glazen behuizing op de binnenplaats tentoongesteld. In een bijbehorende tentoonstelling wordt onder meer uitgebreid aandacht besteed aan het controversiële paneel ‘Hulde der Koloniën’, geschilderd door schilder Nicolaas van der Waay toen de koets gebouwd werd.

Al voor aanvang van de restauratie speelde er een maatschappelijke discussie over dit paneel, aan de zijkant van de koets, dat het Nederlandse koloniale verleden zou verheerlijken. Critici vonden dat de koets om die reden niet langer gebruikt kan worden of dat het paneel vervangen zou moeten worden.

 

'Hulde der Koloniën' door Nicolaas van der Waay, foto: Arthur van der Vlies

 

In juni van vorig jaar sprak Moesson met Maria Rey-Lamslag (1988) die een Indische achtergrond heeft en als curator aan de tentoonstelling in het Amsterdam Museum werkte. Ze begrijpt waarom mensen aanstoot aan het paneel nemen.

‘Op het paneel zien we in het midden een witte vrouw op een troon. Links en rechts van haar zijn ‘West-Indië’ en ‘Oost-Indië’ uitgebeeld, als figuren die buigend producten en rijkdommen aan haar voeten leggen. De zwarte mensen die samen ‘West-Indië’ symboliseren, hebben weinig kleding aan en stellen arme plantagearbeiders of misschien zelfs tot slaaf gemaakten voor. In werkelijkheid was de bevolking van Suriname en het Caribisch gebied veel diverser, ook welvarender en niet per se schaars gekleed. De witte figuren in het paneel verbeelden het idee dat Nederland beschaving en emancipatie bracht, zo weten we uit de aantekening van Van der Waay. Aan de rechterkant zie je een groep mensen die de kolonie Oost-Indië representeert. Van der Waay schreef bij de witte vrouw die de oudere witte man tegenhoudt ‘bescherming tegen de willekeur’. Hier lijkt hij de Ethische Politiek te hebben verbeeld die rond die tijd ingevoerd werd en meer rechtvaardigere omgang met de lokale bevolking als doel had. Direct naast de troon zie je een figurengroep die een sultan en zijn gevolg moet voorstellen. Hier beeldt de schilder uit: In Nederlands-Indië krijgen wij steun van de aristocratie.’

 

Lees het hele interview met Maria Rey-Lamslag over de Gouden Koets en de tentoonstelling in het Amsterdam Museum in Moesson van juni 2021.