Interviews

Het anti-woke boek van Hans Moll

Hans Moll

Hans Moll (74) werd geboren in Batavia, loopt thuis het liefst in een sarong, maar als je vraagt of hij zich Indisch voelt, zegt hij nee. 120% Hollands. Toch is hij voorzitter van de Federatie Indische Nederlanders en vecht hij voor het behoud van de geschiedenis van zijn ouders en voorouders. Daarom schreef hij ook zijn nieuwste boek Sluipschutters in de tuin, waarin hij vertelt over zijn jeugd en de pijnlijke oorlogservaringen van zijn moeder, om begrip te creëren voor en respect te tonen aan de vorige generaties.

 

Tekst: Vivian Boon

Foto: Hans Moll

 

Sluipschutters in de tuin is deels gebaseerd op de Indische inkijkjes die Hans Moll schreef voor NRC Handelsblad. Ze verschenen in 2010 op de achterpagina van de krant waar hij jaren voor werkte. Hij beschrijft in scherpe, columnachtige hoofdstukken zijn jeugd in Den Haag. Hans  werd in 1947 geboren in Batavia. Zo staat het ook in zijn paspoort vertelt hij, hoewel er eerst Jakarta stond. ‘De Indonesische onafhankelijkheid werd op 17 augustus 1945 uitgeroepen, voor mijn geboorte, dus moest het Jakarta zijn. Maar gaandeweg dacht ik: tot 1949, de soevereiniteitsoverdracht, heette het nog formeel Batavia, dus dat moest in mijn paspoort komen. Het verwijst naar iets wat verdwenen is en daar kom ik vandaan.’

 

 

 

Geboren in Indië, Indische ouders, een grootmoeder met een toko, opgegroeid in dé Indische stad van Nederland, een liefde voor katapultschieten en vechtsporten. Je zou denken dat hij zich met al deze ingrediënten een Indische jongen voelt. Maar nee. Hans dacht eigenlijk dat hij voor meer dan honderd procent Nederlands was geworden. Pas de laatste jaren is hij zich gaan realiseren dat zijn familie niet terugkijkt op een doorsnee Nederlandse geschiedenis. ‘Het Indische werd door mijn moeder ontkend. Ik weet nog dat ik een keer met haar naar de kapper ging, zo’n echte Amsterdamse. Die zei tegen haar: “Zo meissie, kom jij uit Indonesië?” Toen zei mijn moeder: “Dat ben ik vergeten.” Ze wilde er niets van weten. De familie van mijn vader, een echte Indische familie, at elke dag rijst. Vreselijk vond ze dat. Ik vond het altijd leuk om daar te zijn, ik voelde er me thuis. Dat is het mooie aan Indische families: als je erbij bent, dan hoor je er ook bij. Later heb ik nog weleens aan mijn Hollandse vrienden gevraagd of zij mij zagen als een Indische jongen. Ze zeiden toen van niet, daar stond je niet bij stil zeiden ze. Ik dus ook niet.’

Hans Moll groeit op bij zijn moeder. Zijn ouders scheiden zonder dat hij het doorheeft. Als hij vier is verhuist hij met zijn moeder van Nieuw-Guinea naar Nederland, zijn moeder heeft genoeg van de onrust en onveiligheid. Zijn vader blijft achter, tot 1962, als Nieuw-Guinea niet langer Nederlands gebiedsdeel is. Hij omschrijft zijn moeder als een sterke vrouw, vrolijk en gastvrij. Maar in de puberteit komt Hans erachter dat ze zich sterker voordoet dan ze is, dat ze onzichtbare littekens draagt van de oorlog en de Bersiap.

‘Ik had mijn haar lang laten groeien en dat vond ze vreselijk. Ze vond dat ik eruit zag als een pelopper. Ik had in die tijd veel bewegingsbehoefte, dus ging ik trainen, dat doe ik nog steeds. Ik stond dan in de gang te springen op muziek. Ik luisterde vaak naar ‘wereldmuziek’; dan zocht ik Turkse of Arabische muziek op de radio, je weet wel, met van die lange jammerende uithalen. Dan kwam mijn moeder helemaal verhit naar boven en schreeuwde: “Houd-daar-mee-op!” Haar reactie was over de top. Ze had ook kunnen zeggen: hé joh, houd eens op met dat gejengel. Het was het geluid waar ze bang voor was. Stukje bij beetje werd duidelijk dat er merkwaardige zwakheden in mijn moeder zaten, maar ze heeft het nooit zo uitgesproken. Ook toen de holocaust eind jaren zestig meer aandacht kreeg, zei ze: “Al voorbij, niet over praten, wat heeft het voor zin.” Dat was steeds haar reactie. Ik wist dan wel: je wilt het bedekken, omdat je het te eng vindt om eronder te kijken.’

De angsten en herinneringen aan de gruwelijkheden van de oorlog kwamen pas echt tot uiting in het verzorgingstehuis waar zijn moeder op latere leeftijd ging wonen. Ze dementeerde en de façade tegen de angsten verdween. Herinneringen kwamen terug en ze raakte soms in paniek, vertelt Hans. ‘Dan vroeg ze: “Waar zijn we, zijn we in Nederland? Weet je dat zeker? Moeten we niet terug?” De angst zat zo diep, ze zat dan helemaal te trillen. Ze heeft nooit over haar angsten kunnen praten. Eén keer heb ik een verhaal uit haar weten te trekken. Dat was toen de Wet Uitkeringen Burgerslachtoffers er kwam. Om voor een uitkering in aanmerking te  komen, moest je je ervaringen op papier inleveren. Ze vroeg me of ik haar verhaal wilde opschrijven. Met veel moeite kwam het ellendige verhaal naar buiten.’

 

Verder lezen? Dit verhaal staat in Moesson van September 2021 óf bestel het boek in onze shop