Interviews

Dinand en Vivian

D&V aan tafel

In september van 2020 waren Dinand Woesthoff en Vivian Boon te gast in de talkshow Indië in beeld in museum Beeld en Geluid in Den Haag. Daarin ging het over beeldvorming en hoe er in de media naar de Indische gemeenschap wordt gekeken. Het gesprek kreeg een andere wending toen Dinand een vergelijking maakte tussen de Indische Nederlanders van toen en de vluchtelingen van nu. Hij deed een oproep aan het publiek om barmhartiger voor vluchtelingen te zijn. Juist Indo’s zouden zich goed in de situatie kunnen verplaatsen, zeker nadat wat eerdere generaties hebben moeten doorstaan. Veel tijd om dieper op het onderwerp in te gaan was er niet. Maar het zaadje voor een nieuw gesprek was geplant. Reden voor Dinand en Vivian om elkaar opnieuw in Beeld & Geluid te ontmoeten. Verslag van een gesprek tussen een niet-opgemerkte Indische jongen en een niet-opgemerkt Indisch meisje.

Door Ricci Scheldwacht Foto’s: Herbert van der Beek

DINAND: Wat vond jij eigenlijk van die avond?
VIVIAN: Prikkelend. We begonnen met de vraag wat beeldvorming doet en hoe er in de media naar de Indische gemeenschap wordt gekeken. Jij gaf het gesprek een interessante wending met jouw opmerking over vluchtelingen. Wat je zei zette me aan het denken.
DINAND: Ik deed die avond rechtstreeks een beroep op onze humaniteit en barmhartigheid. Ik ben op Lesbos geweest waar de vluchtelingen in hun bootjes aankomen. Vanaf de Griekse kust verbaasde ik me erover hoe goed ik de palmbomen kon zien aan de overkant in Turkije. Die overtocht duurt hooguit 45 minuten. Ik dacht: dit is een afstand die ik bijna kan zwemmen. Hoe kan het dat we daar zoveel kinderen hebben zien verdrinken?

VIVIAN: Als je een beroep doet op die barmhartigheid is er niemand die dat niet met je eens is, denk ik. Maar jij zei ook: ‘Waarom staat de Indische gemeenschap niet op? Doe er wat aan!’

DINAND: Onze opa’s en oma’s kwamen met de boot hiernaartoe. Een bootreis die drie weken duurde. Voor mij is die bootreis van hen direct verbonden met de bootreis van 45 minuten van de vluchtelingen nu.
VIVIAN: Tot op zekere hoogte waren ze vluchtelingen, want ze vluchtten weg voor een regime dat hen niet accepteerde. Ze moesten die keuze te maken om die boot op te gaan. Maar kunnen jonge mensen die vertaalslag wel maken? En verplicht jou dat als kleinkind dan om wat aan de huidige vluchtelingencrisis te doen?

DINAND: Ja. Als jouw opa en oma het zelf hebben meegemaakt, ben je het zelfs nog meer verplicht, vind ik. Want dan is het dichtbij. Als je opa of oma uit Overijssel komen, is die herkenning er niet. Die avond zei iemand in de zaal dat haar oma er moeite mee had om te zien dat een vluchtelingenfamilie in de straat een wasmachine had gekregen, terwijl zijzelf alle hulp had moeten terugbetalen. Ik respecteer ieders mening, maar ik kan je wel vertellen dat er niet veel wasmachines in die tenten op Lesbos staan.

Ik probeer aan mijn kinderen mee te geven dat ze barmhartig moeten zijn. Wij hebben thuis een credo: be kind, be usefull and stand up.

VIVIAN: Er is natuurlijk een reden waarom die mevrouw vertelde dat het haar oma pijn doet dat zij wel alles moest terugbetalen. Er zijn nog zo veel mensen boos en verdrietig omdat hun pijn nog steeds niet gezien wordt, laat staan dat die wordt erkend. Zij hebben alles achter moeten laten, een nieuw leven op moeten bouwen. En om dat te kunnen doen, zijn ze stilletjes opgegaan in de Nederlandse samenleving en hebben ze hun Indische cultuur achter gesloten deuren bewaard. Dat verhaal wordt nog steeds te weinig  gezien. Misschien  is het daarom moeilijk voor hen om zich te identificeren met de vluchtelingen van nu. Omdat ze denken: ‘We kunnen wel opstaan voor een nieuwe groep. Maar wie deed dat voor ons?’

DINAND: Ik snap dat je van de oudere generatie op bepaalde punten niet al te veel flexibiliteit hoeft te verwachten. Ze hebben een andere geschiedenis achter zich. Zij hebben de oorlog meegemaakt, wij niet. Ik hou van de oude generatie. Laat daar geen misverstand over bestaan. Ze hebben zoveel gedragen voor ons. Ik heb daar niks dan respect voor.

VIVIAN: De eerste generatie heeft de kinderen voor die pijn willen behoeden door er niet over te praten. Maar door niks te zeggen en te zwijgen hebben ze hun kinderen misschien juist weer leed aangedaan.

DINAND: Dat herken ik. Beseft de eerste generatie niet dat ze door zichzelf zo anoniem te maken ons eigenlijk een heel stuk heritage heeft onthouden? Het verhaal inslikken en niet meer naar Indonesië terug willen was gangbaarder dan er wel over te praten. Mijn vader sprak er nooit over. Maar toen ik later met hem naar Indonesië ging zag ik hem opbloeien alsof hij een bloem was die ging ontluiken. Dus het zat er wel, die weemoed. Dat is een prachtig woord: weemoed. Maar weemoed heeft zoveel triests in zich, zeker als je het voor jezelf houdt. Dan wordt het niet gedeeld. Delen betekent ook dat je het samen kunt dragen.

VIVIAN: Daarom ben ik ook zo ontzettend trots op mijn grootvader. Hij is een tijdschrift begonnen om die weemoed te delen. Weliswaar bleef dat binnen de eigen gemeenschap, maar het was wel een uitlaatklep. En in al die jaren zijn er mensen opgestaan die de moed hebben verzameld om hun verhaal op te schrijven. Mijn opa zei: ‘Als je niet kan schrijven doe maar of je mij een brief stuurt en dan begin je met ‘Beste Tjalie’ en dan komt je verhaal vanzelf.’

DINAND: Dat blad is natuurlijk ook een connector. Iedereen wil ergens bij horen. Ergens is dat toch fijn. Ook al was je nooit zo met je Nederlands Indische achtergrond bezig, ook al dacht je nog zo Nederlands te zijn, op een bepaald moment kom je erachter.

VIVIAN: Ik groeide op in Den Haag boven de redactie van Moesson. Opa en oma woonden onder ons. Op de begane grond was de redactie met de toko en de boekhandel. Dus ik werd omgeven door alles wat Indisch is. Later realiseerde ik me dat het altijd een soort wereld apart is geweest. Op school, en ook later in mijn werkende leven, zagen mensen niet aan mij dat ik Indisch was en vroeg dus ook nooit iemand naar mijn afkomst of identiteit. Je weet wel dat je een Indisch meisje bent en dat je met al die Indische culturele waarden bent opgegroeid, maar dat werd niet gezien, dus buitenshuis ging je gewoon op in de massa. Daardoor besefte ik, dat die Indische gemeenschap een soort bubble was.

DINAND: Wat je zegt is spot on. Er draait nu op Netflix een animatiefilm: Over the moon. Een fantastische film, alles klopt. Het gaat over een Chinese familie, al zie ik het meer als een Aziatische familie. Mijn kinderen zitten ernaar te kijken en mijn vrouw zegt: jij moét dit ook zien. En ik stap precies in op het moment dat de opa en de oma van die familie binnenkomen. En het is alsof mijn vader de kamer binnenstapt.
Ik kom er nu pas achter hoe lang wij meedraaien in een wereld waarvan je ten onrechte denkt dat je daarin wordt gerepresenteerd. Wij groeiden op in een tijd waar alles was gericht op een wit publiek. Reclames waren witter dan wit. Ik besefte dat ik naar een mainstream film keek die de power heeft om in dat witte bastion te stappen en daar zijn eigen domein claimt, en daarvoor ook erkenning krijgt. Ik dacht wow, die film staat symbool voor heel veel. Die laat zien hoe hard je iets moet neerzetten om erkenning te krijgen. Toen onze grootouders uit Nederlands-Indië kwamen, wisten ze bij wijze van spreken beter waar Waddinxveen lag dan de gemiddelde Nederlander. Ze wilden dat hun kinderen Nederlanders werden. Wij werden ook daarmee geïndoctrineerd. Nu ik ouder ben zie ik pas hoe het als kind is geweest. Ik heb me altijd gelijkwaardig gevoeld; ik herken me niet in verhalen over discriminatie, want ik werd nooit gediscrimineerd. Voor mijn vader was dat een heel ander verhaal...

Verder lezen? Dit verhaal stond in Moesson van december 2020