Er zijn nog geen producten in uw winkelwagen geplaatst.
Interviews
De grote baas van Toko Joyce
In Nieuw-Guinea hielp Fred Lassay mee aan de bouw van Hollandia. In Nederland stampt hij een toko-imperium uit de grond. Best indrukwekkend, toch? ‘Als ik ergens trots op ben, dan is het wel op mijn drie kinderen.
Door: Patricia Jacob / Foto’s: Amke
Fred Lassay (88), bij sommigen bekend als ‘John’, stond tot voor kort nog voor acht uur per week op de loonlijst van Toko Joyce. Hij maakte dan onder meer ikan terie en tempeh kering en kletste met klanten in de winkel. Bij medewerkers staat hij bekend als ‘de grote baas’, en dát is precies wat hij is.
In 1967 opende hij zijn eerste winkel in Amsterdam. Inmiddels heeft Toko Joyce drie filialen: in Amsterdam-Noord, Amsterdam-Centrum en Purmerend. In totaal werken er zo’n twintig mensen bij de onderneming. Toko Joyce is een bekende naam onder liefhebbers van Indisch eten. Vooral de pittige vissen – pepesan, ikan bali, ikan peteh – zijn vermaard. Ze gaan de hele wereld over, tot en met de VS aan toe. Iets om trots op te zijn, toch? Fred: ‘Gewoon, ik ben blij dat het nog steeds draait. Het gaf me rust toen mijn kinderen, Joyce, Gwendel en Nono, de zaak in 2000 overnamen. Een paar jaar terug besloot Joyce iets anders te gaan doen en is ze gestopt. Als ik ergens trots op ben, dan is het wel op mijn drie kinderen. Ze hebben allemaal een opleiding afgemaakt. Die kans heb ik zelf nooit gehad.’
Metselaar bij DETA
Fred is geboren en getogen in Surabaya. Zijn vader had Frans bloed, zijn moeder was Javaans. In de oorlog zat Fred in een Indonesisch kamp, maar daar heeft hij het liever niet over. ‘Ik heb er vrienden levend begraven. Waarom zou ik daarover willen praten?’ Na de soevereiniteitsoverdracht in 1949, vertrok hij in z’n eentje naar Nieuw-Guinea. Zeventien was hij toen. Hij werd metselaar bij de Dienst voor Economische en Technische Aangelegenheden (DETA) en hielp zo mee met om de stad Hollandia op te bouwen. Later haalde hij zijn broer Nono over om ook te komen. ‘Ik zei dat het er leuk was, maar er was niets te doen’, grinnikt hij. ‘Het geld dat ik verdiende, kon ik nergens aan uitgeven.’
De DETA-jongens werden in barakken gestopt, een fikse tegenvaller. ‘Ze hadden ons verteld dat we een huis zouden krijgen en dat we onze ouders mochten laten overkomen.’ Het liep anders. Kort samengevat: ‘Eerst moesten we naar Nieuw-Guinea, daarna moesten we eruit.’ Op z’n 23ste vertrok hij met vrienden naar Holland. Zijn broer bleef achter en zou hem pas jaren later volgen. En hun ouders? Die heeft Fred na zijn vertrek naar Nieuw-Guinea nooit meer teruggezien. Hij rekende op een hereniging in Nederland, maar eenmaal daar ontdekte hij dat ze op Java waren overleden. ‘Toen ik een paar jaar geleden naar Indonesië ging, heb ik hun graf bezocht en ging ik langs bij mijn ouderlijk huis. Alle huizen in de straat waren afgebroken, behalve dat van ons. Een jaar daarna zou het ook worden gesloopt. Het leek wel of het huis op mij had gewacht.’
Toeren door Nederland
In Nederland woonde Fred eerst in pensions, daarna trok hij in bij een Indische familie. ‘Daar aten ze normaal. De Hollanders waren heel aardig, maar ik werd ziek van hun eten. Die jus over de aardappels; veel te vet.’ Omdat hij ‘wat geld’ had, hoefde hij het eerste jaar niet te werken. Van het geld dat hij bij DETA had verdiend, kocht hij een bromfiets waarmee hij door Nederland toerde. Toen zijn geld op was, ging hij aan de slag in Amsterdam en omgeving. Hij pakte van alles aan, inclusief lopende band-werk.
Een van zijn werkplekken, Honeywell, was in de buurt waar Jopie Schipper woonde. Waar hij ook fietste, steeds kwam hij haar tegen. ‘Ik dacht: hoe kan dat toch?’ Hij zwaaide, zij zwaaide terug. Van het een kwam het ander. In 1962 trouwden ze. Volgens Fred gaat het in een huwelijk om geven en nemen. Onvoorwaardelijke steun vindt hij minstens even belangrijk. Zo stond Jo pal achter hem toen hij besloot om voor zichzelf te beginnen. En dat met slechts tien klanten op zak, een splinternieuw koophuis én een piepjong kind.
Pinda’s met knoflook
Het idee om te gaan ondernemen was ontstaan bij zijn laatste werkgever: machinefabriek Werkspoor. Freds collega’s lunchten er altijd met brood, terwijl hij nasi goreng of nasi rames tevoorschijn haalde. Hoe hij die gerechten moest maken, had hij geleerd van zijn moeder. Zijn collega’s keken begerig naar zijn lunch en vroegen of hij voor hen ook een portie kon meenemen. Na een tijdje bracht hij niet alleen lunches voor hen mee, maar verzorgde hij ook regelmatig het eten voor hun verjaardagen. Behalve zijn rijstmaaltijden vielen ook zijn pinda’s in de smaak. ‘Vroeger vonden Hollanders knoflook vies, maar mijn collega’s vonden mijn knoflookpinda’s erg lekker.’ Ze bleken niet de enigen te zijn. ‘Op een dag moest ik bij de baas komen’, vertelt Fred. ‘Ik schrok; was hij boos omdat ik eten had verkocht? Maar toen ik binnenkwam, vroeg hij naar mijn knoflookpinda’s. Hij zei: “Kan ik twee kilo bestellen?” Ik wist niet wat ik hoorde.’
Kort daarna besloot Fred voor zichzelf te beginnen, ook omdat hij steeds minder te doen had bij Werkspoor. Op zijn brommer ging hij langs huizen in Amsterdam-Noord om Indonesische specerijen en andere producten te verkopen. Hij zeulde met balen rijst en ging dagelijks zwaarbeladen op pad. Zijn overbuurman vroeg hem waarom hij geen auto kocht. Toen Fred zei dat hij daar geen geld voor had, was deze Belanda stomverbaasd. ‘Hij zei: “Hoe kan dat? Je werkt zó hard.” Hoewel hij mij amper kende, leende hij mij geld.’ Fred kocht er een tweedehands Volkswagen busje van en begon een warung kliling. Zijn rijdende toko kreeg uiteindelijk een vaste standplaats aan de IJdoornlaan in Amsterdam-Noord. ‘Veel klanten wilden op de pof kopen. Dan heb je zelf al geen geld, krijg je dat. Maar ja, kan wel.’
Pittige vissen
Zijn eerste ‘echte’ winkel opende hij in 1967. Fred nam toen een toko over aan de Lodewijk van Deysselstraat in het westelijk deel van Amsterdam en vernoemde de zaak naar zijn oudste dochter Joyce. Het was flink aanpoten om van Toko Joyce een succes te maken. Hij liet de zaak, die voorheen bekend stond als ‘de vieze toko’, helemaal opknappen. Met hulp van zijn neef René Lassay wist hij het imago van de zaak op te krikken. De klandizie groeide gestaag, en dat viel op. ‘De vele Chinezen in de wijk zagen me liever gaan dan komen. Ik was niet bang voor hen. Ik wist dat mijn eten goed was.’
Een van zijn grootste culinaire troeven was zijn broer Nono. Nono was vanuit Nieuw-Guinea naar Canada gegaan. Fred had hem gevraagd om naar Nederland te komen en bij hem te komen werken. ‘Een harde werker’, noemt Fred hem, en ‘een goede kok’. Nono breidde het assortiment uit met de pittige vissen die Toko Joyce faam zouden opleveren. ‘Vooral zijn ikan pepesan, vis met kruiden uit de oven, is heel populair. Geen idee waar hij die visrecepten vandaan had.’
De recepten van Nono, die in 1979 overleed, worden nog steeds gebruikt. Behalve via herinneringen en zijn recepten leeft hij ook nog op een andere manier voort, namelijk via zijn dochter Gwendel. ‘Nono’s vrouw overleed bij de geboorte van hun kind. Jo en ik namen haar toen in huis’, legt Fred uit. Gwendel, inmiddels mede-eigenaar van Toko Joyce, heeft haar vader nooit echt gekend. Toen zij 11 maanden was, verloor ze hem. ‘Gwendel is haar hele leven al bij ons’, vervolgt Fred. ‘Hoewel ze eigenlijk mijn nicht is, zien Jo en ik haar als onze dochter.’
Verder lezen? Dit interview staat in Moesson van september 2021

