Interviews

Rob van der Sar

rob vd sar2

Tekst en fotografie: Jessica Anthonio

 

‘Ruim 17 jaar geleden heb ik besloten de opleiding Ritueel Uitvaartbegeleider te volgen. Voorheen werkte ik altijd in de verzekeringsbranche, waaronder ook uitvaartverzekeringen. Behoorlijk saaie stof en ik verlangde naar meer diepgang in mijn werk.
Daarnaast was ik ook actief als voorzitter van de Indische Vereniging Tropenvrienden in Alkmaar. De vereniging heeft als doel om mensen uit de tropen te verbinden en samen te brengen. In die rol sprak ik ook vaak op begrafenissen van leden die ons zijn ontvallen.
Ik merkte dat er behoefte was aan een andere manier van afscheid nemen. De grote uitvaartmaatschappijen hadden een standaardpakket dat niet aansloot bij de behoeftes van de Indische cultuur. Dat kan anders dacht ik, en zo is het idee ontstaan om uitvaartbegeleider te worden waarbij de focus ligt op onze Indische adat.

De witte hadji

Geboren en getogen in Bandung (1952) was het mystieke of het bovennatuurlijke mij niet vreemd.
Als kind heb ik de witte hadji gezien onder een waringinboom. Mijn nicht vertelde dat ik vanaf dat moment afgestemd zou zijn op de spirituele kant van het leven. Of het waar is weet ik niet, ik weet alleen dat ik me er daarna behoorlijk ziek voelde.
Wel gebeurden er allerlei vreemde en onverklaarbare dingen. Als achtjarige jongen zag ik plots onze eettafel zweven in de galerij, telekinese noemen ze dat. “Ze zijn vast ergens met hun voorvaderen bezig” werd er gezegd. Eng was het niet, er ging een soort rust van uit.

Seintjes van boven

Op de uitvaarten die ik begeleid, gebeurt altijd wel iets wat onverklaarbaar maar hoopgevend is.
Laatst had ik een uitvaart waarbij de dochter haar vader verloren was. Samen hadden we een heel mooi afscheid georganiseerd met een tropische aankleding. We hadden de deur van de aula een stukje opengezet, zodat we het bos konden betrekken bij de entourage.
Ze had alles op papier gezet wat ze nog wilde zeggen, maar toen het haar beurt was om te spreken, kon ze er door emoties overmand geen woord uit krijgen.
Haar partner nam het over en las de brief voor die ze had geschreven. Toen hij klaar was met lezen, kwam er een lieveheersbeestje van buiten naar binnen en ging op de schoot van de dochter zitten.
Ze was ontroerd en moest ook wel lachen; haar vader zei haar dat het goed was.

Wat me ook bijblijft is een uitvaart van een Hollandse vrouw die wist dat ze zou sterven. Ze werkte al jaren in een Indisch verzorgingstehuis en voelde zich erg thuis in de cultuur.
Ze had een aantal van mijn uitvaarten meegemaakt, omdat ik veel van haar bewoners heb weggebracht en ze zei: “Dat wil ik ook als het zover is.”
Helaas kwam die dag eerder dan verwacht, maar ze was er erg rustig en sereen onder.
De ziekte multiple sclerose had zo’n afbreuk gepleegd op haar welbevinden dat ze uiteindelijk had gekozen voor euthanasie. Ze zei tegen mij: “Rob als ik ga, wil je dan het raam openzetten zodat mijn ziel naar buiten kan?”
Drie dagen voordat de dokter langs zou komen om haar laatste verzoek in te willigen is ze overleden, het raam heb ik niet open kunnen zetten voor haar.
Maar op haar uitvaart gebeurde er iets heel bijzonders. Toen ik aan het vertellen was dat ze een wens had om door het raam weg te vliegen, vloog de buitendeur opeens heel hard open. De hele zaal, inclusief ikzelf, kreeg kippenvel.

Nog zoiets: na het overlijden van mijn vader ben ik uitgenodigd door zijn vaste vriendenclub. Mijn vader ging daar elk weekend domino spelen, kletsen, eten en lachen. De stoel waar mijn vader altijd in zat, was 40 dagen verboden terrein. Niemand mocht daar zitten als eerbetoon aan mijn vader.
Op een gegeven moment plofte een vriend van een van de zoons in die stoel en dat heeft hij geweten. Het schilderij dat erboven hing kletterde zo naar beneden! Mijn vaders vrienden en ik hebben heel hard gelachen.

Vlinders
Mystiek is iets wat bij onze cultuur hoort, het is net zo gewoon als rijst eten met een lepel.
Het is me al zó vaak overkomen dat waar ik ook ben, een vlinder tot drie keer toe op mijn arm komt zitten en ik een telefoontje krijg dat er iemand overleden is. Ik zie dat als een boodschap; vlinders staan ook bekend als boodschappers van het hiernamaals.
En of het komt door de witte hadji uit mijn jeugd of gewoon doordat ik misschien wel gevoelig ben, ik moet altijd naar het huis van de overledene voordat ik een uitvaart kan organiseren. Ik moet de energie van diegene voelen en stem daar de uitvaart op af. Voor mij is bovennatuurlijk heel natuurlijk.’

Dit interview staat in Moesson november 2020