Nieuws

Ena Stok-van es

Speciaal voor Moesson schrijft Vilan van de Loo een serie minibiografiën van (on)bekende Indische Nederlanders. Bij elkaar vormen de stukken een rijk palet aan Indische levens, en zo wordt duidelijk hoe invloedrijk en interessant Indische cultuurgeschiedenis is. Een serie portretten van Indische iconen. 

 

Ena Stok-van Es (1918-2008)

Wie haar ontmoet heeft, vergeet haar niet meer. Ena Stok-van Es was een schrijfster met gevoel voor stijl, voor humor en als ze eenmaal begon te vertellen, lag elk publiek aan haar voeten. Een van de keren dat ik haar mocht interviewen, was in het voormalige Indisch Huis te Den Haag. Ze was te laat, veel te laat, en dat stemde zorgelijk. Er kwam bericht: ze was lelijk gevallen maar wel onderweg. Ena kwam de zaal in, liep - jawel - naar haar zitplaats voor het publiek, leende een leesbril van de eerste rij en begon. Ook dat nog: met zwier over moeilijkheden stappen.  Destijds maakte ik weinig foto's, het digitale was er nog niet, en dat spijt me tot op de dag van vandaag. Ook al omdat Ena er altijd beeldig uit zag, ongeacht haar leeftijd. Gelukkig heeft ze ons haar boeken nagelaten.

Oeuvre

Haar boeken horen bij elkaar maar ze zijn ook apart van elkaar goed leesbaar.  Veel zijn het er niet, maar een klein oeuvre kan een fijn oeuvre zijn. Dit zijn ze: Het geurend goud van Banda (1980), De stille roep van Insulinde (1992) en Paradijs van porselein (2001). Drie romans over Indië en drie keer raak, vooral voor het publiek dat van meeslepende romans houdt. De titels zijn nu alleen nog antiquarisch te koop.

Elk boek bevatte autobiografische elementen, al zijn die vooral merkbaar voor die de schrijfster kenden. Over haar debuutroman zei ze eens: “ Het geurend goud van Banda schreef ik om mijn kinderen te vertellen wat Indisch-zijn voor mij betekent". En ook wat het eiland Banda,  waar haar familie vandaan kwam, voor haar was, en over haar leven in het vooroorlogse Indië en haar eerste tijd in Nederland. De heldin van het boek is Anita van Eck, voor wie Ena's grootmorder model stond. Het boek werd maar liefst drie keer herdrukt. Het succesrecept: heerlijk leesbaar, goede research waarbij ook moeilijke onderwerpen hoorde en een voorkeur voor romantische scènes.

In de twee andere boeken herhaalde ze dat recept en ook weer met succes.  De stille roep van Insulinde bracht de lezers naar Borneo, de jaren '20, Bandoeng en naar een klein dorpje op Sumatra. In Paradijs van porselein schreef Ena  over het mondaine vooroorlogse uitgaansleven, liefde en moederschap, stille krachten, de verschrikkingen van de Japanse kampen, en de moed en hoop die haar - en anderen- erdoor heen sleepten. Het boek eindigt met de aankomst in Nederland.

De laatste roman

Drie boeken, en er was een vierde titel op komst. Die zou handelen over de aankomst in Nederland.  Ena zei: “"De titel heb ik al: 'Vriendelijk vaderland', want we werden hier natuurlijk met open armen ontvangen.” Maar het is er niet meer van gekomen. Ze stierf voordat ze het boek af kon maken. Ik vraag me nog altijd af, wat er met haar aantekeningen is gebeurd.