Nieuws

Indische iconen: Frits van Daalen

Frits van Daalen (1863-1930)

 

Hij was de hoogste Indische officier van zijn tijd, gouverneur van Atjeh en commandant van het Oost-Indische leger en zichtbaar donker van uiterlijk in de roomblanke rijen van de bestuurstop. De pers schreef met leedvermaak over zijn broer Loeloe die kon doorgaan voor een ‘Inlander’. Van Daalen reageerde niet. Kritiek en onrecht kon hem nog zo diep raken, maar hij bleef zwijgen. Wie was hij?

 

De kring

Van Daalen maakte deel uit van de Atjeh-officeren, geharde militairen, niet bang om geweld in te zetten, stuk voor stuk ambitieus en goed tot uitstekend opgeleid. Dat laatste gold zeker voor hem: in 1896 heeft Van Daalen zowel de KMA (Koninklijke Militaire Academie) als de Hoogere Krijgsschool met succes voltooid. Een veelbelovend officier, die zich nu verder in de praktijk moest bewijzen. Terug in Indië werd hij in Atjeh geplaatst, waar man en macht op zoek waren naar de verzetsstrijder Toekoe Oemar. Aan zijn echtgenote schreef Van Daalen: ‘Vrijdag en Zaterdag a.s. verwachten we de nieuwe troepen van Java. In afwachting daarvan zijn we nu bezig om het gebied van Teukoe Oemar te bombardeeren uit een 2-tal vuurmonden en mortieren; ook de marine doet mede. Dit is nu reeds de 3e dag van het bombardement.’ In deze tijd ontstond de vriendschap met J.B. van Heutsz.

 

 

 

 

Respect

De ster van Van Daalen rijst snel, mede dankzij de protectie van Van Heutsz. Als deze in 1898 gouverneur van Atjeh wordt, krijgt Van Daalen moeilijke bestuursposten opgedragen. Zijn succesvolle harde militaire opstelling kan hij niet loslaten; het verzet onder de bevolking groeit en de kritiek op zijn bestuur neemt toe. Van Heutsz blijft achter zijn favoriete officier staan, ook omdat hij niemand anders heeft die de bevolking zoveel angst inboezemt. Mede daarom is het Van Daalen die in 1904 de leiding krijgt over de maandenlange expeditie door de Gajo,- Alas, en Bataklanden (Atjeh) om daar het koloniale gezag te vestigen. Dat lukte, met hoge dodencijfers onder de bevolking. Er klonk kritiek, maar de tevredenheid over de gezagsuitbreiding overheerste.  Van Daalen werd benoemd tot gouverneur van Atjeh en ontving uit handen van Van Heutsz, dan Gouverneur-Generaal, een hoge Militaire Willemsorde met een daverende speech: 'de man, die hier voor mij staat, is de verpersoonlijking van de schoonste niet alleen militaire maar ook burgerlijke deugden; zoowel als troepenleider als bestuurder heeft hij boven alleen uitgemunt; trouw en eerlijk heeft hij al hetgeen volbracht wat hem werd opgedragen.’

Dat was 1905. Enkele jaren later begreep Van Daalen hoe anders de kaarten lagen. Onder politieke druk zou Van Heutsz hem laten vallen. Van Daalen, diep gekrenkt, diende zijn ontslag in en vertrok met verlof naar Nederland. In 1910 beleefde hij zijn finest hour met de benoeming tot commandant van het leger. Van Daalen moderniseerde, reorganiseerde en revitaliseerde. Hij was niet geliefd, en daar streefde hij niet naar. Respect vond hij belangrijker.

 

Zwijgen

Na zijn pensionering vestigde Van Daalen zich in Den Haag. Het conflict met Van Heutsz bleef terugkeren in zijn  privé-correspondentie, al zou hij zich in het openbaar nooit uitlaten over Van Heutsz. Hij zweeg, uit een mengeling van gekwetst eergevoel en koppigheid. Mede daardoor is het beeld van Van Daalen eenzijdig en negatief. Dat is jammer, want hij was een uitzonderlijk man, ook en juist in de koloniale tijd.

 

 Beeld: Wikipedia archief 

 

Vilan van de Loo is schrijver en helpt met haar Indische schrijfschool  mensen hun verhaal op te schrijven. Foto Vilan van de Loo door Edoland.