Nieuws

Indische iconen door Vilan van de Loo

Speciaal voor Moesson schrijft Vilan van de Loo een serie minibiografiën van (on)bekende Indische Nederlanders. Bij elkaar vormen de stukken een rijk palet aan Indische levens, en zo wordt duidelijk hoe invloedrijk en interessant Indische cultuurgeschiedenis is. Een serie portretten van Indische iconen. 

 

 

Ems van Soest (1908-1984)

Emma Engelina Helena van Soest schreef het eerste moderne Indische meisjesboek, groeide uit tot een beroemd en geliefd schrijfster en is nu zo goed als vergeten. In haar boeken schetste ze het leven van Indische meisjes, meisjes in Indië in de jaren 1930. Een moeilijke tijd, maar Ems van Soest bood altijd hoop.

Ems groeide op in een liefdevol Indisch gezin: vader Willem die op de thee-onderneming  Ngargoloko-Malebari werkzaam was, haar Padangse moeder Emma van Angelbeek en haar twee broers Wim en Jan. Een modern gezin was het ook: Ems volgde de driejarige HBS, haalde type-en stenodiploma's  en mocht toen naar het kantoor van Crone in Semarang. In deze tijd gaan steeds meer vrouwen en meisjes buitenshuis werken, maar helemaal vanzelfsprekend was het niet. Genoeg mensen die het onwenselijk vonden dat een vrouw economisch zelfstandig was,  want zou ze dan nog wel willen trouwen en zich willen opofferen voor man en kinderen?

Ems wilde graag een boek lezen waarin ze zichzelf kon herkennen: een Indisch meisje op kantoor. Dat boek schreef ze zelf, zei ze later: ‘Ik nam de typemachine en schreef achter elkaar De Pauw, mijn eerste boek. Ik heb altijd getracht het Indische leven, mijn leven, zo precies mogelijk weer te geven.’ Dit boek was het begin van een succesvolle carrière als meisjesboekenschrijfster. Ze beschreef meisjes en jonge vrouwen die zelfstandig konden zijn, die in auto's reden en zelf over hun toekomst beslisten. In haar tweede roman  Op den achtergrond (1931) had ze een meisje opgevoerd dat voor een schrijfsterleven koos, en niet voor een huwelijk. Een revolutionaire daad, die door het genre 'meisjesboeken' niet echt opviel, behalve voor de lezeressen.

Veelzijdig

Ems genoot van de roem, de fanmail - ook van het koninklijk huis - en van de reizen die ze maakte. Ze voelde, dat ze meer kon dan meisjesboeken schrijven. In 1938 publiceerde ze Theeland, een rauwe beschrijving van het leven op een theeonderneming, met dieper liggende vragen over waar een mens thuis hoort. Maar deze keer bleef het succes uit. Dat gebeurde ook met die andere roman, Een wajang in Gods handen (1946), waarin ze onder meer schreef over  Indische NSB-ers en intimidatie van vrouwen door Japanners. Haar talent was veelzijdig, maar het publiek wilde haar alleen als de schrijfster van zonnige meisjesboeken. Ems nam een kantoorbaan, die waren er  in het naoorlogse Den Haag.

 Foto: Ems van Soest

Heimwee

De jaren na Indië waren ook voor Ems van Soest moeilijk. Trouwen zou ze niet; ze werd een paar keer verliefd op de verkeerde man. Geleidelijk vereenzaamde ze, ook doordat haar ogen slechter werden. Lezen en schrijven werd moeilijker. Ze had heimwee naar vroeger. En toen gebeurde dan onverwachte in haar leven. In Tong Tong publiceerde Lilian Ducelle een oproep of iemand iets wist van de schrijfster Ems van Soest. Natuurlijk reageerde ze. Lilian verzocht haar verhalen over vroeger te schrijven en dat deed Ems. Het moet de laatste tijd van haar leven een geluk zijn geweest: in gedachten terug te kunnen gaan naar de gelukkigste tijd van haar leven, en weer brieven te krijgen. Het was haar dierbaarste werk: te kunnen schrijven, verhalen over Indië te

 

Vilan van de Loo is schrijver en helpt met haar Indische schrijfschool  mensen hun verhaal op te schrijven. Foto Vilan van de Loo door Edoland.