Er zijn nog geen producten in uw winkelwagen geplaatst.
Interviews
Eric de Vroedt
door Ricci Scheldwacht | fotografie Frédérique Vlamings
‘Jouw leven is één lange neerwaartse spiraal. Wat is de volgende stap, Lex, een geile Filipino van veertien?’ Hard klinken de verwijtende woorden door het repetitielokaal van de Toneelschuur in Haarlem, waar een zoetige geur van wierook en ijle klanken van elektronische gamelanmuziek op de achtergrond de ruimte vullen. Het geeft de al naargeestige scène nog meer lading.
‘Jij zou hier nu toch lachen, Hein?’ zegt Eric de Vroedt vanaf de zijkant. ‘Dat geeft Esther de gelegenheid om nog heftiger op jou te kunnen reageren.’
In de scène maken de twee ex-partners uit het stuk, Lex en Winnie, de balans van hun mislukte huwelijk op. Waar is het ooit tussen hen misgegaan? Winnie: ‘We hebben twintig jaar aan een dood paard getrokken.’
Lex: ‘Misschien waren we voor elkaar bestemd.’
Winnie: ‘Dan hebben we het goed verknald. Dan hebben we die ene kans die we hadden enorm goed verknald.’
Wat de acteurs op deze vrijdagnamiddag laten zien is al behoorlijk intens, terwijl ze nog midden in het repetitieproces zitten. Over twee weken is de première van migthysociety10, het slotstuk van een serie van tien toneelstukken, waarvan het eerste deel acht jaar geleden het licht zag. ‘We liggen op schema’, concludeert de regisseur tevreden.
Toen Eric de Vroedt (Rotterdam, 1972) in 2003 met veel bravoure aankondigde dat hij de komende tien jaar een serie van tien op zichzelf staande stukken over maatschappelijke en politieke kwesties ging maken, werd er hier en daar nog enigszins meewarig gekeken naar de bravoure waarmee de dertiger zijn grootse plannen de wereld in slingerde. In plaats van de zoveelste Ibsen, Tsjechov of Shakespeare zou hij maatschappelijke thema’s behandelen aan de hand van actuele gebeurtenissen. Die nieuwe stukken zou hij ook zelf gaan schrijven en regisseren. Eigentijds wilde hij ook zijn in zijn aanpak: hij richtte niet de zoveelste theatergroep op, maar positioneerde migthysociety als merk, waarbij hij voor iedere voorstelling telkens weer andere acteurs zocht. Elke voorstelling zou afgesloten worden met een sideshow, ‘een meereizend journalistiek platform voor interview en debat’.

Door zijn verfrissende aanpak en het moordende tempo waarin hij het ene na het andere stuk afleverde, herkende de theaterkritiek al snel een groot talent in hem. Na mightysociety4 benaderde hij zelf Ivo van Hove, de artistiek leider van Toneelgroep Amsterdam en stelde hij hem brutaal voor om voortaan samen te werken. Sindsdien is in elk programmaboekje te lezen dat ‘mightysociety is powered by Toneelgroep Amsterdam.’ Bovendien nodigde Van Hove hem uit om een aantal stukken bij het hoofdstedelijk gezelschap te komen regisseren. De definitieve bekroning kwam deze zomer, toen in één weekend bekend werd dat Eric de Vroedt voor migthysociety twee kunstprijzen had gewonnen: de Amsterdam Prijs (€ 35.000) en de Prijs van de Kritiek.
In de afgelopen tien jaar maakte hij stukken over populisme, terrorisme, globalisering, de Nederlandse deelname aan de oorlog in Afghanistan, de vergrijzing, een anti-musical over Geert Wilders, een media-satire over de affaire met het gifschip de Probo Koala. Al ruim voordat hij aan het laatste deel zou beginnen, kondigde hij aan dat mightysociety10 zou gaan over het kolonialisme in Nederlands-Indië: het land waar zijn moeder is geboren. Hij verplaatste het verhaal naar het Indonesië van nu, nadat zijn vader twee jaar geleden op Bali werd getroffen door een hartinfarct, kort daarop een herseninfarct kreeg en enkele maanden later overleed aan de complicaties daarvan. ‘Daardoor is dit deel het meest autobiografische en het meest persoonlijke deel geworden’, zegt Eric de Vroedt in een Amsterdams café, waar hij Moesson spreekt vanachter een muntthee met veel gember.
Toen hij met mightysociety begon zag hij het als een manier om af te rekenen met alles wat hij op de toneelschool had geleerd. ‘Daar leerde je om de dingen vooral uit jezelf te halen. Bij migthysociety wilde ik af van die navelstaarderij. Ik wilde juist bij de wereld beginnen, ontdekken wat daar gaande is. Mijn voorstellingen zijn eigenlijk een soort alibi om een half jaar met een onderwerp bezig te zijn. Ik wilde me verdiepen in dingen die ik totaal niet snapte, maar waar ik me wel enorm over opwond, of het nou globalisering was of de islam, of het populisme in de politiek. Als je de krant een beetje bijhoudt weet je eigenlijk niks. Ik wilde snappen hoe het echt zit. Dat was in eerste instantie het doel van elke voorstelling. Veel meer nog dan om er als kunstenaar een moreel oordeel aan te willen verbinden.’
Voor de research van het laatste deel ging hij vorig jaar naar Indonesië. Eerst naar Jakarta om het nieuwe Indonesië weer met eigen ogen te zien en ook om te zoeken naar de plek in Jatinegara (het vroegere Meester Cornelis) waar zijn moeder als kind woonde. Daarna reisde hij door naar Surabaya, omdat zijn opa er ligt begraven op het ereveld Kembang Kuning. Hij eindigde in Kuta op Bali, omdat zijn vader daar heel erg ziek werd en niet lang daarna overleed. De laatste drie jaar van zijn leven ging zijn vader telkens naar Bali, zegt Eric de Vroedt. ‘Hij vertelde dat hij daar een nieuwe vriendin had gevonden. Volgens hem werkte die vrouw in een hotel, maar ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat mijn vader in het grijze gebied van het sekstoerisme was beland.’
Toen hij deze zomer zelf naar Indonesië ging om op onderzoek uit te gaan, ontmoette hij de chauffeur die zijn vader altijd rondreed. Die vertelde hem dat zijn vader nog geen vaste vriendin op Bali had gevonden, maar wel die hoop koesterde. Vooralsnog was het gebleven bij korte ontmoetingen met een paar vrouwen. ‘Je denkt misschien wat is nu eigenlijk het probleem? Toen mijn vader nog leefde, durfde ik hem niet daarop aan te spreken, maar ergens is er natuurlijk wel een probleem, want mijn vader was zeventig en die vrouwen waren allemaal veel jonger dan hij.’
In mightysociety10 heeft Lex, zoals de vader in het stuk heet, in de veertig jaar jongere Tary wel een nieuwe liefde gevonden. Allebei beweren ze dat de liefde wederzijds is. ‘Dat maakt het meteen gecompliceerder om het af te keuren. Maar intussen loopt er wel een geldstroom naar haar broer en twee zussen. Lex betaalt het huis dat die broer voor de familie laat bouwen. De hele familie heeft belang bij die relatie en dat komt in werkelijkheid natuurlijk ook veel voor. Veel mensen zullen in eerste instantie denken: gatver, zo’n oude man met zo’n veel jonger meisje. Maar je kunt ook allerlei argumenten inbrengen om het te verdedigen. Dan wordt het bijna een kleinschalige manier van ontwikkelingshulp met Lex als een soort suikeroom.’
Maar vaak is er meer aan de hand. In het stuk blijkt dat de zoektocht van Lex uiteindelijk een neurotische vlucht is voor zijn eigen depressie. ‘Ik denk dat veel van die mannen op de vlucht zijn voor hun ingewikkelde en gecompliceerde leven hier. Hun leven is vastgelopen, hun carrière is ten einde, de eenzaamheid slaat toe.’ Wat Lex overkomt is zijn echte vader ook allemaal overkomen. Hij is gescheiden van de moeder van zijn kinderen. Zijn tweede vrouw is overleden aan kanker, in Nederland lukt het hem niet om een nieuwe relatie te beginnen en hij heeft nog amper contact met zijn kinderen. ‘Dus vlucht hij naar de andere kant van de wereld om daar zijn roes te zoeken. Die vlucht in de liefde is niets anders dan een uitvlucht om zijn eigen ingewikkelde gevoelens op afstand te kunnen houden.’
Wat aanvankelijk een studie moest worden naar het moderne Indonesië als exponent van het opkomende Azië, werd uiteindelijk een persoonlijke familiegeschiedenis. ‘Ik ben ingehaald door de realiteit van wat er met mijn vader is gebeurd’, zegt Eric de Vroedt. Om toch nog iets van het moderne Indonesië te laten zien, situeerde hij het stuk niet op Bali maar in Surabaya, een stuk kleiner dan Jakarta, maar nog altijd een miljoenenstad. Hij maakte er de ramadan mee en merkte hoe groot de invloed van de islam is. In het Shangri-La Hotel, waar hij logeerde en expats op zoek gaan naar liefde in de Desperados-bar, bleek de hotelbar vanwege de ramadan gesloten te zijn. Het voorgenomen bezoek aan Dolly, de rosse buurt van Surabaya, zette hij ook maar uit zijn hoofd, toen hij hoorde dat extreme moslimgroepen controleerden of iedereen zich wel aan de ramadan hield. ‘De angst voor rellen was enorm.’
Wat hij wel zag was dat het moderne Indonesië allang niet meer voldoet aan het ouderwetse beeld dat veel mensen nog altijd hebben. ‘Wij zijn nog altijd zo gebrainwasht met die tempo doeloe-sferen, dat je vaak nog steeds het gevoel krijgt of iedereen in Indonesië in de sawa rondloopt. Zelfs bij een serie als die van Adriaan van Dis, die best veelzijdig was, sloop dat er toch weer in. Ik ben in Surabaya op dezelfde plekken geweest waar hij had gefilmd, maar die Indische sfeer die in de serie werd gecreëerd is daar echt niet.’
In het stuk gaat beeldend kunstenaar Ramses, nadat zijn vader door een hartaanval is getroffen, met zijn moeder Winnie voor het eerst terug naar haar geboorteland. Zij vindt het maar niks dat haar zoon zich opeens voor zijn afkomst begint te interesseren. Als hij zegt dat hij haar echt wil leren kennen, omdat hij wil weten wie hij zelf is, antwoordt ze: ‘Je bent wie je wil zijn, Ramses, laat waar we vandaan komen daar nu geen afbreuk aan doen.’ Het is alsof hij de verwijtende stem van zijn eigen moeder hoort, zegt Eric de Vroedt. ‘Die zegt ook: “Hou toch eens op met dat gedoe over vroeger, het is gewoon klaar.” In het stuk houdt Winnie zich liever bezig met literatuur, kunst en documentaires dan met vragen over haar afkomst. Ik zie dat als een deel van jezelf niet willen erkennen.’
In 1948 kwam zijn moeder als jong meisje naar Nederland. Nadat zijn opa in het jappenkamp was gestorven, bleef zijn oma achter met twee dochters. Zijn oma was een dominante vrouw, die tijdens de Bersiap steeds weer met haar twee dochters moest verhuizen, omdat ze telkens met iedereen ruzie kreeg. Later hertrouwde ze met een joodse man, die haar en haar twee dochters meenam naar Rotterdam. ‘Mijn echte opa was jazztrompettist en heette Ed de Willigen. Samen met zijn vijf broers hadden ze in Batavia hun eigen jazzensemble The Romancers, later speelden ze voor grotere jazzorkesten zoals Brown’s Sugar Babies en The Batavia Syncopaters. Daar heb ik allemaal mooie foto’s van. Die heeft mijn moeder laatst nog voor me gescand.’
Het Indische leven kreeg hij mee in het huis van zijn oma in Rotterdam. ‘Voor mij was dat leven vanzelfsprekend. Mijn oma kon geweldig goed Indisch koken. Ik herinner me ook reünies waar allemaal Indische mensen samenkwamen en dan gingen wij mee. Mijn tante trad dan op met een dansgroep. Mijn broer en ik vonden het heel leuk om op zulke avonden te helpen met serveren en dan kregen we fooi. Dat waren van die typisch Indische avonden, waar mijn moeder echt een allergie voor had. Ze kan zelf absoluut niet Indisch koken, alleen maar twee Indische gerechten: babi ketjap en foe yong hai, en dan is dat laatste eigenlijk ook nog Chinees.’ Laatst vroeg ze of ze het stuk al mocht lezen. ‘Haar interesse in theater en andere vormen van kunst en haar ontwikkeling daarin is heel erg met die van mij opgegaan. Dat heb ik ook in het stuk verwerkt. Toen ik twaalf was heeft mijn moeder me opgegeven voor een clownscursus. Zo ben ik eigenlijk het theater ingerold. Er zit ook veel over haar in het stuk, maar ik denk dat ze ook heel goed in staat is om naar Winnie te kijken als een toneelpersonage.’
Wat de moeder in het stuk tijdens de Bersiap is overkomen (ze ziet hoe de pemoeda’s haar vader vermoorden) heeft zijn moeder in werkelijkheid nooit meegemaakt, maar als meisje van zes was ze wel getuige van de Bersiap. ‘Mijn oma heeft me daar vroeger weleens wat over verteld. Dan zei ze dat ze de Japanse bezetting veel minder bedreigend vond dan de periode daarna. Ik was een jaar of twaalf en begreep niet wat ze bedoelde. Pas achteraf realiseerde ik me dat ze het over de Bersiap gehad moest hebben.’
De Bersiap komt in het stuk maar kort voorbij. En ook het actuele onderwerp sekstoerisme als vorm van neokolonialisme, waarmee het stuk hoog inzet, blijkt veel meer in dienst te staan van de persoonlijke zoektocht naar de relatie tussen een zoon en zijn gescheiden ouders. Waar hij zijn blik in de voorafgaande negen delen van migthysociety op de wereld richtte, kwam hij uiteindelijk via zijn vader en zijn moeder toch bij zichzelf uit. Met zijn megalomane kunstprojecten staat beeldend kunstenaar Ramses, die naar Surabaya gaat als zijn vader een hartaanval krijgt, model voor zichzelf. ‘Maar ik ben nooit naar Bali gegaan toen mijn vader een hartaanval kreeg. Dat heeft mijn zus gedaan.’
Lang dacht hij met migthysociety het antwoord te hebben op de vraag waar theater over zou moeten gaan, maar nu beseft hij dat die gedachte ook werd gestuurd door de onzekerheid over zijn eigen binnenwereld. ‘Pas met dit laatste deel durf ik te zeggen dat ikzelf toch interessant genoeg ben.’
Bij het verlaten van het café klinkt het nummer ‘Take Five’ van Dave Brubeck. ‘Het lievelingsnummer van mijn vader’, zegt Eric De Vroedt verrast. ‘Het nummer zit ook in mijn voorstelling.’ Hij kijkt opgetogen. Alsof zijn vader hem postuum wil laten weten dat het goed is.
Dit interview was eerder te lezen in Moesson (november 2012).

